شهيد مزاري، وحدت ملي درسايه عدالت اجتماعي

محمد اسحاق فياض:

يكي از شعارهاي رهبر شهيد مزاري در طول مبارزه" وحدت ملي" در سايه "عدالت اجتماعي" بود. بايد گفت كه وحدت ملي شعاري است كه همه گروهها آن را سرداده و سر مي دهند، اما آنچه مهم است راهكارهاي تحقق وحدت ملي درافغانستان مي باشد. اين راهكار ها مي تواند، ساختار و كارويژه هاي يك نظام سياسي را در قالب وحدت ملي ميان اقوام متعدد در يك كشور ارايه نمايد.آنچه دراين جا رهبر شهيد بشتر از همه تاكيد دارد تحقق" عدالت اجتماعي" در جامعه افغاني است، يعني راهكار وحدت ملي و چشم انداز برون رفت از بحران ملي و كسب مشروعيت سياسي در سايه تحقق عدالت اجتماعي امكان پذير است و مي تواند ترسيمي از يك نظام سياسي ماندگار در كشور چند قومي ارايه دهد.

اما اينكه تحقق عدالت اجتماعي تا چه اندازه مي تواند در تحقق وحدت ملي نقش داشته باشد، در قدم اول بايد به اين نكته توجه كرد كه جه چيزي وحدت ملي را در يك كشور به چالش مواجه مي سازد؟ در هركشوري ممكن عوامل متعددي باعث شود كه وحدت ملي به چالش هاي متعدد دچار گردد، اما در افغانستان آنچه وحدت ملي را به چالش هاي متعدد مواجه ساخته است، نبود عدالت اجتماعي در ساختار قدرت ميان اقوام و تقسيمات كشوري و ملي است.

اين مسئله در گذشته سبب شده بود كه اقوام مليت هاي موجود در افغانستان بدون آن كه به يك هويت سياسي ملي و يك ملت واحد تشكل پيدا كنند گرفتار رفتار ها و بافتارهاي قومي و قبيلوي گرديدند.

شهيد مزاری (ره) با درك اين واقعيت ‏توسعه سياسي را در سايه عدالت اجتماعي براي رسيدن به يك ملت واحد افغاني هدف مبارزاتي خود قرار داد. او بر اين باور بود که کتمان هويت ‏سياسي و اجتماعي برخي اقوام نمي‌توان مشکل اين کشور را حل كند،افغانستان در صورتي ‏مي‌تواند به سوي امنيت و آرامش گام بردارد و به رفاه و آسايش و پيشرفت علم و ‏دانش برسد که مردم اين کشور به وحدت ملي برسند و هويت سياسي يکديگر را کتمان نکنند و ‏‏" کليه مليتهای مسلمان اين سرزمين{اعم از پشتون، تاجيک، هزاره، ازبک، ترکمن، غزلباش و ...} ‏هويت سياسي داشته باشند و با توافق و شرکت آنها حکومت آينده کشور ساماندهي شود".(1)‏

ملت واحد و مبتني بر عدالت اجتماعي در هر جامعه، يک ضرورت مي‌باشد و زماني تحقق ‏مي‌يابد که افراد آن جامعه به اراده مشترک رسيده و احساس تعلق به سرزمين واحد و مشترکات ‏تاريخي، فرهنگي و عنعنوی، آنان را گردهم آورده باشد.

شهيد مزاری (ره) با ارائه طرح مليتهای برادر در افغانستان، مفهوم تئوری ملت سازی در اين ‏کشور را توسعه داد و مي‌خواست با ايجاد ملت واحد و يک پارچه، دروازه تمدن، پيشرفت، توسعه ‏سياسي و دموکراسي را به روی افغانستان باز کند. روی اين جهت با عواملي که تنش در کشور را ‏افزايش مي داد و به وحدت ملي و عدالت اجتماعي صدمه وارد مي‌‌کرد، شديداً مخالف بود و باور ‏داشت که اينگونه مسايل جلو پيشرفت کشور را مي‌گيرد و لذا بطور شفاف و روشن اعلان نمود:‏"حزب وحدت اسلامي از هر طرحي که منجر به عدالت اجتماعي در جامعه افغانستان گردد و ‏حقوق مليتهای محروم را اعاده کند استقبال مي‌کند. برای ما مهم نيست که لويه جرگه تشکيل شود و يا ‏مجلس ملي، مهم اين است که حقوق مردم در نظر گرفته شده، به تناسب حضور و ميزان جمعيت شان ‏در تصميم گيريها سهيم باشند."(2)

شهيد مزاری (ره) اختلاف و نفاق ملي را مانع عمده در راه ايجاد ملت واحد، توسعه سياسي و ‏گسترش علايق ملي مي‌دانست و معتقد بود، تا زماني که نخبگان سياسي جامعه ما از دلبستگيهای ‏نژادی و گروهي خود دست بر ندارند، محال است که وحدت ملي و يک ساختار سياسي فراگير و ‏فراقومي و فراجناحي در افغانستان به وجود آيد.  شهيد مزاري براي برون رفت از شكاف هاي قومي و بحران بوجود آمده در كشور تحقق عدالت اجتماعي را يگانه راهكار عملي براي برون رفت از بحران افغانستان مي دانست، اما مفهوم عدالت اجتماعي در انديشه آن شهيد ار ساختار گسترده اي برخورداربود كه مي توانست ضامن تحقق و بقاي وحدت ملي ميان مردم چند قومي افغانستان باشد. براين اساس وقتي ما مفهوم عدالت اجتماعي را در انديشه رهبر شهيد مي شكافيم، مفاهيم ديگري از درون اين قالب بيرون مي شود كه انديشه عدالت خواهي رهبر شهيد را تفسير مي كند و تصويري شفاف تراز عدالت اجتماعي را در راستاي تحقق وحت ملي ماندگار در جامعه افغاني ارايه مي كند. اين واژگان و شعار ها عبارت است از" مشاركت تناسبي اقوام افغاني در قدرت سياسي" و " تغيير ساختار تقسيمات كشوري" به صورت عادلانه "  وتقسيم ثروت ها و خدمات ملي به صورت عادلانه براي همه مردم افغانستان بدون هيچ گونه تبعيض  ميان اقوام و كتله هاي قومي افغاني.

شهيد مزاري براي رسيدن به انتخابات عادلانه دو شرط اساسي را مطرح كرد. يكي مشاركت تناسبي اقوام بود و ديگري تغيير ساختار اداري كشور.  او خود طي مصاحبه‌اي مي گويد:«ما حقوق همه مردم افغانستان را طبق نفوس و به تناسب حضورشان در صحنه هاي جهاد مي خواهيم… هر مليتي به تناسب واقعيت وجودي و حضور خود در اين كشور، در سرنوشت سياسي خود سهيم باشند.»(3 ) شهيد مزاري با طرح اين مسئله خواهان تغيير ساختار حكومتي تك قبيله اي و تك قومي گذشته به ساختار دولتي مردمي دموكرات و فراگير بود، تا در سايه چنين ساختاري مظالم گذشته مرتفع گردد و به مرور ايام شكافهاي قومي، قبيلوي و مذهبي محو گردد و وحدت ملي در سايه مشاركت همه اقوام به وجود آيد. «يگانه چيزي كه مردم افغانستان بعد از 14 سال جنگ به آن نياز مبرم دارند صلح و آرامش است و راه ايجاد صلح و امنيت در كشور، احترام گذاشتن به حق و حقوق تمام مليتهاي با هم برادر و كسب رضايت تمام قوتها است.»(4)

البته طرح مشاركت تناسبي اقوام در قدرت با تقسيم قومي قدرت اشتباه نشود. در تقسيم قومي قدرت پست ها و مقامات دولتي بر مبناي شخصي و موروثي ميان اقوام تقسيم مي شود مثل ساختار قدرت در لبنان كه رياست جمهوري از ماروني‌ها، نخست وزيري از اهل سنت و رياست مجلس از شيعيان است. در حاليكه در مشاركت تناسي اقوام، لياقت‌هاي افراد مدنظر است، از هر قوم با توجه به ميزان حضور فيزيكي‌شان افراد لايق را در پست هاي مختلف انتخاب مي نمايند. تناسب قومي، معيار شركت دادن اقوام به ميزان نفوس شان در قدرت است و اينكه قدرت و مقام شخصي براي هميشه به آنان داده شود، مدنظر نيست، هدف اصلي اين طرح را فقط مي توان در تئوري عدالت اجتماعي شهيد مزاري جستجو كرد كه با توجه به پيشينة تاريخي كشور معنا و مفهوم پيدا مي كند.

آنچه گفته آمديم به اين نتيجه مي رسيم كه محوري ترين شعار و هدف شهيد مزاري درافغانستان تحقق عدالت اجتماعي در تمام زمينهاي سياسي، فرهنگي، اقتصادي و نظامي بود و او بدين باور بود اگر عدالت اجتماعي درافغانستان پياده شود، وحدت ملي ماندگار در قالب هويت ملي افغاني ميان همه اقوام ساكن دراين كشور بوجود خواهد آمد.

پاورقي:

1- فرياد عدالت،( مجموعه مصاحبه های استاد مزاری)  به کوشش عبدالله غفاري لعلي (موسسه ‏فرهنگي تحقيقاتي و آموزشي شهيد سجادی، قم، 1373) ص 101‏

2- منشور برادری،( مجموعه سخنراني ها و مصاحبه های استاد مزاری )، سال 1379، ص 374

            3- فرياد عدالت، پيشين، ص 6-25، نشريه وحدت اسلامي، كابل (19/4/1371

            4- فرياد عدالت، پيشين، ص 74، مصاحبه با بي.بي.سي

پیوندهای مرتبط

امتیاز دهی به مطلب

انتخاب ها