آشتي براي صلح يا گسترش خشونت در منطقه؟

محمد اسحاق فياض:

دولت ائتلافي جديد پاكستان، سرانجام با گروههاي افراطي طالبان و القاعده به توافق رسيدند تا دراين كشورعليه يك ديگر دست به عمليات نظامي و خشونت نزنند. هرچند كه حتي قبل از تشكيل دولت ائتلافي زمزمه هايي وجود داشت كه مخالفان پيروز آقاي مشرف تلاش دارند تا باگروههاي افراطي از درسازش وارد گردند و خشونت ها را با دادن امتيازبه گروه هاي تروريستي، درپاكستان خاموش نمايند.

 تركيب ائتلاف مخالفان مشرف از جريان هايي است كه يا چندان حساسيت لازم دربرابر تروريسم و افراطي گري ندارند ويااينكه به دلايل مذهبي و يا قومي مخالف مقابله جدي با نيروهاي افراطي درايالت سرحد هستند. حزب مسلم ليگ شاخه نواز كه بيشترين قدرت را در ايالت پنجاب دارد، درواقع از حساسيت لازم دربرابر افراطيون ايالت سرحد برخوردار نيست و علاقه اي هم ندارد تا خود را دراين بازي خطرناك شريك گرداند. گروههاي پشتونخواه چون عوامي ملي و... به دليل قومي مخالف خشونت هاي نظامي درايالت سرحد هستند و گروههاي اسلام گرايي چون جمعيت العلماي اسلام مولانا فضل الرحمان و گروه  هاي اسلام گراي ديگري كه درجريان مخالف مشرف در ائتلاف هستند، مخالف هرگونه عمليات نظامي عليه گروه هاي افراطي و طالبان در يالت هاي سرحد و بلوچستان مي باشند. در جمع اين ائتلاف تنها حزب مردم پاكستان بود كه درجريان تبليغات انتخاباتي خود نيز دم از مبارزه و مقابله با تروريسم و افراطي گري مي زد و خانم بي نظيربوتو نيز قرباني تروريسم گرديد. اما اين حزب به تنهايي نمي تواند كاري از پيش ببرد، زيرا در جريان ائتلافي قرار دارد كه همه اعضا موافق مقابله جدي با تروريسم و افراطي گري درايالت سرحد نيستند.بدين ترتيب برخلاف انتظار اصل مذاكره با گروه هاي افراطي دراين كشور اهميت بيشتر از مقابله مسلحانه با اين گروهها پيداكرد.

اما درعين حال ترديد هايي نيز درقبال مذاكره با طالبان پاكستاني وجود داشت، يكي ازاين ترديد ها اين بود كه گروه هاي افراطي درپاكستان همه شان در يك ساختار تشكيلاتي منسجم نيستند كه اگر با يكي از رهبران آنان مذاكره و توافق صورت گيرد ديگر گروههاي افراطي آن را بپذيرند. کیم برکر يك ژورناليست آزاد در جنوب آسيااست او در تحليلي از وضعيت سياسي درپاكستان مي نويسد:" دولت جدید پاکستان که در ماه فبروری سال جاری انتخاب شد، قول داده بود که با ملیشای طالبان در مناطق قبائلی ‏از در مفاهمه و مذاکرات پیش روند، تا اینکه از قوه قهریه. اما اكنون بعضی از رهبران سیاسی پاکستان بدین باورند که دولت با کی ها میخواهد مذاکره کند، و چه کسی میتواند تضمین ‏یک صلح دوامدار را داشته باشد. طالبان پاكستاني  جريان هاي  یک  پارچه و یکدست نیستند، گروپ های متفرقی هستند، که ‏ساحات مختلف را اداره میکنند".

دركناراين نگاه ترديد آميز اين گزارش گر در دو ايالت سرحد و بلوچستان مصاحبه هايي با تعدادي از نخبگان اين منطقه دارد وي مي نويسد:" در مصاحبه هايي که با یک تعداد زیادی از رهبران سیاسی پاکستان و همچنان رهبران قبائل پشتون داشتم، همه آنان از ‏مذاکرات با طالبان استقبال کردند. اما آنان اینکه مذاکرات نتیجه مثبت داشته باشد، متردد بودند، و آنان یگانه راه حل ‏قضایا را چنین  میدانستند، که قوت های بین المللی از کشور همسایه پاکستان (افغانستان)  بیرون شوند.

اكنون دولت جديد پاكستان با اين ذهنيت وبا اين پس منظر با گروههاي افراطي در پاكستان به توافق رسيده اند.آخرين گزارش ها از پاكستان اين است كه دولت پاکستان در تدارک تدوین پیش نویس یک توافق نامه صلح باگروه طالبان پاكستاني است که برخی از رهبران اين گروه به القاعده نیز وابسته هستند. یک مسئول وابسته به دستگاه های امنیتی پاکستان که خواست نامش فاش نشود، به خبرگزاري فرانسه گفته است: برای رسیدن به یک توافق صلح با نیروهای طالبان در پاکستان به پیشرفت هایی دست یافته ایم. وی افزود مذاکرات ما با این گروه، غیر مستقیم خواهد بود و براساس پیش نویس این توافق نامه، هیچ درگیری میان طرفین روی نخواهد داد و نظامیان از برخی مناطق خارج خواهند شد و نیروهای اسلام گرا حملات خود را به اردو متوقف خواهند کرد.

قراين نشان مي دهد كه گفته هاي اين مامورامنيتي، برخي از واقعيت هاي بازي پشت پرده درپاكستان را افشا كرده است، زيرا يكي از سرسخت ترين و افراطي ترين رهبران طالبان پاكستاني، به نام بيت الله محسود اعلام كرده است كه از اين پس به نيروهاي پاكستاني حمله نخواهند كرد. وي كه فرماندهی حدود بیست هزار شبه نظامی طالبان درپاكستان را بدوش دارد، از شبه نظامیان تحت امر خود خواسته است  تاحملات خود دراین کشور را متوقف کنند. دراعلامیه های چاپی حاوی پیام وي كه در مناطق قبیله ای پاکستان در مرز افغانستان دیده شده آمده است:" به تمام اعضای تحریک (جنبش) اسلامی طالبان، از طرف بیت الله محسود فرمان داده می شود که به خاطر صلح، به حملات خود پایان دهند. کسانی که از این فرمان سرپیچی کنند، در ملا عام مجازات خواهند شد."

اين اعلاميه پس ازآن صادرگرديد كه يكي از فرماندهان ارشد طالبان به نام صوفی محمد كه در زندان پاكستان بود، بدون محاكمه آزاد گرديد. قرار برخي از گزارش ها به مرور زمان تعداد زيادي از زندانيان طالبان براساس اين توافق نامه آزاد خواهند شد، زيرا تبادل زندانیان و خروج نیروهای ارتش پاکستان از مناطق قبیله ای، از موضوعات اصلي این توافقنامه است. مولوی عمر سخنگوی طالبان در پاکستان گفته است نیروهای ارتش این کشور که در مرز مشترک با افغانستان مستقر هستند، برای هموار کردن راه برای اجرای توافق صلح، خروج از این مناطق را آغاز کرده اند. آنچه ازاين گزارش ها برمي آيد اين است كه دراين توافق نامه كه به صورت غيرمستقيم ميان دوطرف صورت گرفته است، هيچ گونه تعهد محكمي از طالبان وقبايل گرفته نشده است كه پايگاه هاي گروه القاعده و طالبان افغاني را از اين مناطق برچينند. درحالي كه در توافق نامه آقاي مشرف در متن توافقنانه آمده بود كه سران قبايل مانع ورود طالبان افغاني و پاكستاني به داخل افغانستان شوند ولي به جاي ممانعت فعاليت هاي گروه طالبان چندين برابر درافغانستان افزايش يافت، اما در توافق نامه جديد حتي همين تاكيد تعارفي هم در ان گنجانده نشده است.

 امريكا سه هفته پيش هفت ميليارد دالر كمك را به پاكستان وعده شد تا اين مبلغ در مصارف غير نظامي و درمنطقه آشوب زده سرحد به مصرف برسد، كارشناسان بدين باورند كه پاكستان بار ديگر تلاش دارد تا رضايت كشورهاي غربي را براي مصالحه با طالبان دراين كشور جلب نمايد، استراتژي دولت جديد پاكستان يك برنامه دراز مدت انكشافي در ايالت سرحد براي كاهش فعاليت هاي تروريستي دراين منطقه است، برقراري آتش بس درايالت سرحد ميان طالبان و دولت پاكستان، زمينه براي فعاليت هاي اقتصادي دراين ايالت فراهم خواهد شد و با كمك هفت ميليارد دالري امريكا ونيز كمك هاي كلان اتحاديه اروپا به مرور زمان اين منطقه متحول خواهند شد و آن وقت است كه به مرور زمان و گذر زمان اين خود مردم هستند كه درسايه آسايش و رفاه دست از خشونت برمي دارند و ديگر زمينه اي براي فعاليت هاي القاعده و طالبان دراين منطقه باقي نخواهد ماند. هرچند كه اين استراتژي همان وعده "جو لغمان" است ولي پاكستان تاكيد دارد كه تنها راه برون رفت از بحران تروريسم در منطقه همين است.

كشورهاي غربي دراصل مذاكره با طالبان پاكستاني بادولت اين كشورهم نظراست اما روندي را كه دولت پاكستان در پيش كشيده، مسيري است كه بيشتر به تقويت تروريسم و آشوب هاي گسترده در منطقه منجر خواهند، تاصلح دوام دار وتضعيف تروريسم.

   برخي از كارشناسان اين استراتژي را نوعي سود جويي دولت جديد پاكستان از جريان تروريسم و افراطي گري مي دانند، تا درسايه اين شعارها از كشور هاي غربي كمك هاي بيشتري را دريافت كنند و همانطوري كه پاكستان در گذشته كار موثري برعليه تروريسم و القاعده انجام نداد، اين بار نيز جزبازي با اين جريان و امتيازگيري از كشور هاي غربي هدف ديگري ندارند.

دراين كه اين توافق نامه سبب مي گردد كه خشونت ها در ايالت سرحد عليه ارتش پاكستان كاهش پيدا كند شكي وجود ندارد،اما كار شناسان نظامي و سياسي بدين باورند كه اين توافق نامه شرايط سخت و دشواري را براي دولت افغانستان و نيروهاي خارجي دراين به وجود خواهد آورد. هرچند كه سحنگوي ناتو گفته است كه طالبان درافغانستان تضعيف شده اند وقدرت فعاليت نظامي را مانند سال گذشته ندارند، اما با فروكش كردن خشونت ها درايالت سرحد در سايه آتش بس با نيروهاي دولتي پاكستان، عقبه امن طالبان و القاعده درايالت سرحد از امنيت كامل برخوردار مي گردند و گروهاي افراطي نيروهاي خود را از پاكستان به سوي افغانستان بسيج خواهند كرد. وقتي ذهنيت رهبران سياسي و برزگان قبايل درپاكستان اين باشد كه نيروهاي خارجي بايد از افغانستان خارج گردند؛ طبيعي است براي ايجاد آشوب و حمله به نيروهاي خارجي درافغانستان از هيچ تلاش تروريستي دريغ نخواهد كرد.

البته پاكستان نيز با اين توافق نامه زمينه گسترش و نفوذ گسترده طالبان را دراين كشور فراهم كرده است، زيرا نشان داده است كه توافق نامه يك ساله آقاي مشرف با طالبان و ديگر گروههاي افراطي، چنان زمينه رشد و گسترش اين گروههاي را فراهم كرد كه تا نزديكي كاخ حكومتي آقاي مشرف در اسلام آباد هم رسيد. لال مسجد درواقع پايتختي در درون پايتخت بود كه افراطي گري مذهبي به زور سرنيزه برخلاف دستورات و قوانين دولتي اين كشور، دستورات مذهبي را به باور خود شان دراين و شهر هاي ديگر پياده مي كردند.

به هرحال توافق نامه دولت پاكستان با طالبان پاكستاني، براساس گفته كارشناسان آينده روشني ندارد و اين احتمال همچنان به قوت خود باقي است كه طالبان و القاعده با انگيزه و توانايي و نظم بيشتر، از خاك پاكستان به سوي افغانستان سرازير گردند و جنگ و خشونت و ناامني را درافغانستان چندين برابر افزايش بدهند.  

پیوندهای مرتبط

امتیاز دهی به مطلب

انتخاب ها